Narkolepsiya xalq arasında yuxusuzluq və ya
yuxu xəstəliyi kimi tanınan bir sağlamlıq problemidir. Adətən gün ərzində həddindən artıq yuxululuq və qəfil yuxu hücumları ilə özünü göstərir. Narkolepsiya, nevroloji vəziyyət, xroniki bir xəstəlikdir və müalicəsi yoxdur.
Xəstəliyi tanımaq çətin ola bilər, çünki xəstələrin yaşadığı yuxululuq tənbəllik kimi qəbul edilə bilər. Ancaq yuxu səbəbiylə meydana gələn yorğunluq hissi tamamilə xəstənin iradəsi xaricində inkişaf edən bir vəziyyətdir. Buna görə də xəstəliyin əlamətlərinə diqqət yetirmək lazımdır.
Xəstələrin böyük bir hissəsində katapleksiya adlanan gözlənilməz müvəqqəti əzələ nəzarəti itkisi baş verə bilər. Nəzarətin itirilməsi uşaqlarda qıcolma ilə qarışdırılma ehtimalı daha çoxdur. Narkolepsiya və katapleksiya müalicə edilməli olan şərtlərdir. Ancaq bu vəziyyətin tək başına həyati təhlükəsi olan bir vəziyyətə səbəb olması mümkün deyil.
Ancaq məlumdur ki, yuxu hücumları və gün ərzində yuxululuq arzuolunmaz qəza və yaralanmalara səbəb olur. Bəzi vəziyyətlər bu səbəblərdən həyati təhlükəli vəziyyətlərə səbəb ola bilər. İnsanlar xəstəlik səbəbiylə gündəlik işlərini yerinə yetirməkdə çətinlik çəkə, məktəb və iş həyatlarında uğursuzluqlar yaşaya bilərlər.
Narkolepsiya - yuxu problemlərinin növləri
Narkolepsiyanövləri iki fərqli qrupa bölünür. Bunlar tip 1 və tip 2-dir. Tip 1 narkolepsiya katapleksiyalı narkolepsiya kimi də tanınır. İki növ arasındakı əsas fərq, katapleksiyanın görülüb-görülməməsidir. 2-ci tip narkolepsiya halında katapleksiya müşahidə edilmir. Hipokretin çatışmazlığı bu iki növ arasındakı fərqlərdən biridir.
Narkolepsiya səbəb olur
Yuxusuzluq müxtəlif səbəblərdən yarana bilər. Bu günə qədər aparılan araşdırmalar bu vəziyyətə nəyin səbəb olduğunu hələ dəqiq tapmayıb. 1-ci tip narkolepsiyadan əziyyət çəkən insanlarda hipokretin səviyyəsinin aşağı olduğu aşkar edilmişdir. Bizi oyaq saxlayan bir neyrokimyəvi maddə olan hipokretin REM yuxusunun tənzimlənməsindən də məsuldur.
Bu kimyəvi maddənin səviyyəsi katapleksiya yaşayan insanlarda çox aşağıdır. Ancaq bu kimyəvi maddənin beyində daha az istehsalına nəyin səbəb olduğu hələ müəyyən edilməmişdir. Bununla belə, otoimmün reaksiyaların bu vəziyyətə səbəb ola biləcəyi ehtimal edilir.
Narkolepsiya səbəbləri arasında genetik faktorları da saymaq olar. Bununla belə, xəstəliyin genetik yolla ötürülmə nisbəti təxminən 1% təşkil edir. Bu vəziyyətin donuz qripi peyvəndi alan insanlarda da baş verdiyi bildirilir. Lakin donuz qripinə qarşı peyvənddə bu problemin qəti səbəbi müəyyən edilməmişdir.
Narkolepsiyanın əlamətləri
Yuxu xəstəliyi müxtəlif yollarla özünü göstərə bilər. Narkolepsiya əlamətləri kimi sadalaya biləcəyimiz bu hallar ümumiyyətlə aşağıdakılardır:
- Həddindən artıq gündüz yuxuya meyl (EDS)
- Katapleksiya (əzələ tonusunun qəfil itməsi)
- Yuxu iflici
- REM yuxusunda dəyişikliklər
- Avtomatik Davranışlar
- Halüsinasiyalar
Ümumiyyətlə, yuxunun önəmi və uşaqlarda yuxu pozuntuları ilə bağlı məlumat üçün digər məqalələrimizlə tanış ola bilərsiniz:
