Uşaqlarda inadkarlıq dönəmi

İnadkarlıq dövrü, uşaq yeniyetməliyi də adlanır, 2-4 yaş arası uşağın tez-tez israr etdiyi, zaman-zaman bir iş görmək üçün ağlaya biləcəyi, qaydalara əməl etməkdə çətinlik çəkdiyi, niyə və ya yox sualına cavab verdiyi bir dövrdür.

Uşaqlar niyə inadkarlıq edir?

18-ci aya qədər valideynlərinin dediklərini qəbul edən uşaq fərd olduğunu anlayır və özünü sübut etməyə çalışır. Çox şeyi təkbaşına bacardığını anlayan uşaq öz bacarığını sınamaq, ətrafını araşdırmaq üçün valideynlərinə qarşı çıxmağa başlayır, digər tərəfdən də onların etibarına ehtiyac duyur. Ona görə də valideynlər üçün olduqca çətin ola biləcək bu dövr, uşağın şəxsiyyət inkişafı baxımından çox əhəmiyyətli qazanclar əldə etdiyi sağlam bir prosesdir. Bu prosesdə uşağın hisslərini anlamaq və konstruktiv ümumi həllər tapmaq hər zamankindən daha vacibdir. Dil inkişafının sürətlənməyə başladığı və uşağın duyğular, düşüncələr və hadisələr arasında əlaqə yaratmağa başladığı dövrdür. Hisslərini və düşüncələrini ifadə etməyə başlayan uşaq, hər istədiyinin reallaşmadığını anlayır. 

İnadkar Uşaqlar

Bu yolla uşaq istədiyi hər şeyə sahib ola bilməyəcəyini və istəklərini təxirə sala biləcəyini öyrənir və problem həll etmə və həll yolları yaratma bacarıqlarını inkişaf etdirir. Əgər tamamilə bloklanmasa, o, özünü dəyərli hiss edəcək və dağıdıcı olmadan qəzəbini ifadə etməyin yollarını da öyrənəcək. Qaydaların ardıcıl şəkildə tətbiq olunduğu və uşağın qarşılıqlı əlaqədə olduğu, əyləndiyi yerlər kimi uşaq bağçaları bu inkişaf dövründə uşağa çox konstruktiv təsir göstərir.

Valideynlər üçün tövsiyələr

İnadkarlıq dövrü uşağın inkişafı və fərdiləşməsi üçün vacibdir. Bu dövrdə ən vacib şey valideynlərin sakit olmasıdır. Valideynlərinin sakit qala bildiyini görəndə uşaq özünü təhlükəsiz hiss edə bilər. Valideynlər qəzəbli davranışlar nümayiş etdirirlərsə, uşaq bunu nümunə götürüb qəzəbli davranış göstərə bilər.
Uşağa təkbaşına etmək istədiyi işlərdə (yemək yeyərkən, öz paltarını seçməkdə və s.) dəstək olmaq uşağın sonrakı həyatında özünə güvənən bir fərd olmasına kömək edər. Bu dövrdə valideynlərin uşağından nə etmək istədiklərini müsbət cümlələrlə ifadə etmələri və “Xeyr”dən istifadə etməmələri vacibdir. Uşağa qadağalar qoymaq əvəzinə, qaydalara əməl etdikdə mükafatlandırmaq uşağın davranışını gücləndirməyə kömək edəcək.

Uşağa alternativlər təklif etmək, onun bu alternativlərə əsaslanaraq seçim etməsinə şərait yaratmaq, barışdırıcı münasibət nümayiş etdirmək, uşaq qəzəbləndiyi zaman diqqətini başqa sahəyə yönəltmək, onun diqqətini cəlb edəcək variantlar yaratmaq vacibdir.

Uşağın inadkarlıq dövründə qazandığı təcrübələr, valideynlərin reaksiyaları onun sosial inkişafı üçün vacibdir. Uşaq bu müddət ərzində məhdudiyyətləri öyrənməsə, gələcəkdə qaydaları qəbul etməkdə çətinlik çəkə bilər.

Əgər inadkar davranış hər cür müsbət yanaşmalara baxmayaraq düzəlmirsə, bu, uşaqda psixoloji vəziyyətin olduğunu göstərə bilər. Psixoloji travmalar, depressiya və narahatlıq pozğunluqları kimi vəziyyətlər uşaqlarda inadkar davranışlara səbəb ola bilər. Bu vəziyyətdə bir mütəxəssislə məsləhətləşmək lazımdır.